Geschiedenis van het kaartspel

Poker en Blackjack zijn populaire spellen in elk casino en iedereen kent de waarden die op de kaarten van het spel staan. Maar waar komen deze waarden en symbolen eigenlijk vandaan? Voor de geschiedenis van het kaartspel moeten we terug naar de Middeleeuwen. Het is bekend dat in China ook al met kaarten werd gespeeld in de zevende eeuw, maar het kaartspel zoals wij dat nu kennen ontstond later in Europa.

De oudste sporen van het kaartspel in Europa dateren uit het einde van de 14e eeuw, met één vroegere vermelding van speelkaarten in Italië in 1299. Er is ook een document uit 1371 dat er aan refereert als ‘naipes’, wat ook tegenwoordig in het Spaanse nog altijd ‘speelkaarten’ betekent. Een monnik in Bazel beschrijft in 1377 een kaartspel. De Italiaanse stad Florence en de Duitse stad Regensburg verboden zelfs het spelen met dit soort kaartspellen. De oudste vermelding uit onze regio dateert uit 1379.

De eerste Europese speelkaarten werden helemaal met de hand gemaakt en waren daardoor duur en exclusief. Door de boekdrukkunst werd het al snel makkelijker en goedkoper om kaarten in grote hoeveelheden te produceren en de diversiteit in speelkaarten groeide. Wel zijn er een aantal waarden die – los van het ontwerp – nog altijd hetzelfde zijn

  • De bekers of harten staan voor de geestelijke stand.
  • De zwaarden, schoppen of pieken symboliseren de adel of militaire stand.
  • De munten, ruiten, cirkels of koeken symboliseren de kooplieden.
  • De polostokken, staven, eikels of klaveren staan voor de boeren.

Het kaartsspel zoals wij dat in West-Europa en de Verenigde Staten gebruiken, is gebaseerd op het Franse spel zoals dat ca. 1480 werd vastgelegd. In dit kaartspel zijn de eerder gebruikte ridders vervangen door vrouwen en wordt worden de symbolen schoppen ♠, harten ♥, ruiten ♦ en klaveren ♣ gebruikt. Het spel heeft nog altijd verwijzingen naar middeleeuwse symboliek.

Als we het hebben over Franse kaarten, dan bedoelen we de gebruikelijke kaarten met ruiten, schoppen, harten en klaveren, of de Franse variant ervan, met de namen van de afgebeelde personen en de letters R (Roi), D (Dame), V (Valet). In het Engels zijn dit (K (King), Q (Queen) en J (Jack)) en in het Nederlandse gebruiken we ‘Heer’ (H), ‘Vrouw’ (V) en ‘Boer’ (B) en hebben de azen afbeeldingen van gebouwen.

In Engeland zijn vooral de “Engelse kaarten” in gebruik. Dit zijn de kaarten waarbij de personen meer gestileerd zijn. De afgebeelde personen zijn uit de Engelse geschiedenis, in tegenstelling tot de ‘Franse kaarten’.

geschiedenis van het kaartspel: kaartspel stijlenGeschiedenis van het kaartspel: kaartspel stijlen

In Frankrijk is het sinds de zestiende eeuw gebruik om de namen van de afgebeelde personen erbij te plaatsen. Aanvankelijk was daar enige variatie in, maar sinds het einde van de zeventiende eeuw zijn dit steeds dezelfde namen geworden. Ze zijn gedeeltelijk afgeleid van de zogenaamde ‘Negen Besten’. Het zijn echter geen historische echtparen, zoals je wellicht zou verwachten: Rachel was niet de vrouw van Caesar en Hector was geen knecht Caesar. Sterker nog, de vrouwen zijn niet eens koninginnen. Ook op de afbeeldingen van Engelse speelkaarten valt de nodige symboliek te zien. Zo draagt de schoppenheer een harp, wat het attribuut is van David.

Zodiac Casino

Het kaarten als gokspel

Kaarten wordt vaak gedaan om geld, daar begonnen we dit artikel al mee. Onder andere poker en Blackjack zijn populair. Door het kanselement is het dan deels een kansspel, maar behendigheid speelt, afhankelijk van het spel, zeker ook een rol. Vooral met betrekking tot poker is hier een kamp van voor- en tegenstanders. Juridisch wordt een kaartspel om geld meestal gezien als kansspel en heeft dit dus ook consequenties voor legaliteit en kansspelbelasting.

Kaartspellen zijn altijd al bijzonder geschikt geweest om te gokken. Het hoogtepunt van het gokken werd in het 18e-eeuwse Europa bereikt toen Lodewijk XIV zijn hovelingen aanmoedigde om om grote bedragen te kaarten. Kaartavonden, met de mogelijkheid om jezelf volledig failliet te spelen, werden zeer populair. Dit trok beroepsspelers en valsspelers aan waarvan Giacomo Casanova zonder twijfelde bekendste (of beruchtste?) was. In zijn memoires noemt Casanova het kaartspelen ‘een kansspel dat iedereen de vernieling in helpt die eraan deelneemt’.

Ook aan de vorstenhoven en onder de hoogste geestelijken werd stevig gekaart. Het was niet ongebruikelijk dat kardinalen en bisschoppen als ‘bank’ optraden en hoge inzetten goedkeurden. Tot 1789 werd er aan het Franse hof op grote schaal massaal gegokt en Marie-Antoinette was de laatste Franse koningin die met kaarten een vermogen wist te verspelen.

In Engeland ruïneerde de adel zich ook aan de kaarttafel. Voor de aan kaarten verslaafde lord Sandwich werd een speciaal broodje bedacht, inderdaad, de sandwich, dat hij, met de kaarten in de andere hand, kon opeten. Andere edelen hadden geluk, zoals lord Carlyle die zoveel geld won, dat hij een kasteel kon laten bouwen van zijn winst.

De laatste periode waarin beroepsgokkers veel geld verdienden was op de grote schepen die de oceanen overstaken in het begin van de 20e eeuw. Op deze enorme schepen werden rijke reizigers vakkundig leeg geklopt door beroepsspelers.

Vijf feiten die je niet wist over kaartspellen

#1 Getallen in het kaartspel
We weten allemaal dat een standaard spel uit 52 kaarten bestaat, toevallig ook het aantal weken in een jaar? En dat is nog niet alles … Er zijn 4 smaken, net zoals er 4 seizoenen in een jaar of 4 weken in een maand zijn. Ze staan voor water, vuur, lucht en aarde. Er zijn 12 hofkaarten die de 12 maanden of 12 sterrenbeelden vertegenwoordigen. Elke reeks bevat 13 kaarten die de 13 fasen van de maancyclus of 13 maanmaanden in een jaar vertegenwoordigen. Ten slotte zijn er twee kleuren – rood voor de dag en zwart voor de nacht. Dat je het even weet.

#2 Waar waren de vrouwen?
Vroege kaartspellen hadden geen koninginnen en geen vrouwelijke personages in het algemeen. Ze hadden een koning, een ridder en een schurk (die later de boer werd). Hoewel kaarten met vrouwelijke voorkant van tijd tot tijd vóór de 15e eeuw verschenen, werden ze alleen een hoofdbestanddeel van de Franse kaarten. Bovendien associeerde het Parijse patroon hun gezichten met die van beroemde koninginnen uit de geschiedenis en mythologie.

#3 Schoppenaas en bijgeloof
De schoppenaas was populair onder het Amerikaanse leger. Ten eerste speelde het een rol tijdens de Tweede Wereldoorlog toen het op de helmen van soldaten werd geschilderd om hen geluk te brengen. Vervolgens werd het gebruikt als een angst-symbool tijdens de oorlog in Vietnam. Amerikanen geloofden dat de kaart een teken van ongeluk was voor VietCong-soldaten. Het is echter onduidelijk of dat op een feit was gebaseerd en helaas is hier geen bewijs van, maar het is een wijdverbreid verhaal dat soldaten kratten met schoppenaas kaarten bestelden en deze gebruikten om de vijand te demoraliseren.

#4 Andere toepassingen van speelkaarten
Kaarten gebruiken om te spelen is logisch, maar waar kunnen kaarten nog meer voor gebruikt worden? Kaarten werden vroeger ook vaak gebruikt als middel om een ​​boodschap over te brengen. Meestal waren hun ruggen blanco, waardoor er ruimte was voor boodschappen. Enkele van de ongebruikelijke toepassingen van kaarten zijn liefdesbrieven, uitnodigingen en kortingsbonnen. Misschien wel het meest hartverscheurende verhaal gaat terug naar het 18e-eeuwse Nederland, toen moeders door armoede hun baby’s bij de deuren van de plaatselijke kerk achterlieten. De moeders lieten meestal een kaart – het goedkoopste papier – achter met hun geliefde, hongerige baby, met de naam van het kind en een verzoek om hulp. Het meest inspirerende verhaal daarentegen is dat met de Amerikaanse regering die gevangengenomen soldaten in nazi-kampen verborgen kaarten stuurt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen veel krijgsgevangenen een pak kaarten – als ze nat waren, zouden ze loslaten om delen van een ontsnappingskaart te onthullen. Heel wat Amerikaanse gevangenen wisten te ontsnappen dankzij speelkaarten.

#5 De Joker
Oorspronkelijk was er geen joker in het spel kaarten. Maar tegen het midden van de 19e eeuw verscheen het in de Verenigde Staten als een troefkaart in het spel van Euchre. Een troefkaart is een kaart die boven zijn normale waarde uitstijgt. Euchre is eigenlijk een variatie op het Elzasser Juckerspiel. Alternatieve theorieën beweren dat de oorsprong van de joker ligt in Italiaanse tarotkaarten waar een kaart is die de dwaas wordt genoemd. Ongeacht zijn oorsprong, de joker is nooit meer verdwenen, aangezien moderne decks van 52 kaarten meestal 2 of 3 jokers bevatten.

By | 2020-06-08T16:30:45+01:00 juli 30th, 2016|feiten en cijfers|Reacties uitgeschakeld voor Geschiedenis van het kaartspel